Achter elke vraag zit een verhaal.

In mijn werk als decaan merk ik dat achter elke leerling een verhaal zit. Een leerling die langskomt voor een vakwissel kan uiteindelijk beslissen om van school te gaan. Het is belangrijk in een gesprek oog te hebben wat de achtergrond is van de vraag van de leerling . Ik vind het heel belangrijk dat leerlingen doen waar zij zich goed bij voelen. Ze doen er alles voor om een gevoel van falen te voorkomen. Er wordt tegenwoordig ook steeds meer van leerlingen verwacht, de prestatiedruk wordt steeds groter.

Een voorbeeld uit de praktijk:

Een mentor stuurde een vwo 5 leerling naar mij toe in verband met de wens om een vak te wisselen. Na een uitgebreid gesprek kwamen we erachter dat er veel meer speelde dan de wens van een vakwissel. Ze vertelde dat ze al jaren keihard voor school werkt om maar niet te falen. Ze haalde altijd prachtige cijfers, maar nu in vwo 5 werd het haar teveel. Ze voelde zich diep ongelukkig op het vwo. We hebben samen een plan van aanpak gemaakt om duidelijk te krijgen wat er kan en wat zij wil. We hebben het plan van aanpak net zolang uitgebreid totdat ze zei: ”Ik weet wat nu wat ik wil”. Dat plan zag er als volgt uit:

  • Alle opties op een rij gezet. Havo 4, havo 5 met hetzelfde profiel of vwo 5 doubleren met hetzelfde profiel of juist met een ander profiel of naar het volwassen onderwijs gaan.
  • Achter elke optie heeft ze de plus- en minpunten gezet.
  • Achter elke optie een cijfer tussen de 1-10 gezet om duidelijk te krijgen hoe belangrijk het voor haar was.
  • Een dag meegelopen met havo 4 om te kijken of dat niveau beter bij haar paste.
  • Een gesprek gehad met een leerling die op het volwassen onderwijs zit om te horen hoe het daar eraan toe gaat.

Na dit alles durfde zelf een besluit te nemen, ze wilde de havo op het volwassen onderwijs gaan doen. Het mocht in 1 jaar, maar ze wilde geen stress en druk meer. Ze koos ervoor om het gewoon in 2 jaar te doen én met een ander profiel.
Dit is een typisch voorbeeld van een leerling die jaren keihard heeft gewerkt om maar niet te falen. Ze zette jaren door, maar werd steeds ongelukkiger en was doodop. Nu heeft ze een eigen beslissing genomen en voelt ze zich sterk en goed hierbij. Dat ze deze beslissing zelf heeft gemaakt zal haar voor de rest van haar leven verder helpen. Presteren is niet het belangrijkste, als je goed naar jezelf luistert kom je veel verder. Het plaatje dat hiernaast staat laat ik aan dit type leerling zien. Het geeft hun steun en erkenning.

Een ander voorbeeld uit de praktijk is een leerling die niets meer aan school deed.

De mentor en docenten maakten zich steeds meer zorgen over haar en haar slagingskansen. Ze zat inmiddels in havo 5. Ook deze leerling kwam bij mij terecht. De mentor stuurde deze leerling bij mij langs, omdat ze merkte dat de leerling vastliep, ze werkte niet meer en de mentor wist het niet meer. In het gesprek met de leerling heb ik gevraagd wat zij echt wil.

De leerling gaf aan haar diploma zo snel mogelijk te willen halen, maar dat ze zich niet meer tot leren kon zetten. Ze gaf aan niks meer met de exacte vakken te willen gaan doen. De gedachte dat ze straks haar diploma met vakken heeft waar ze niks meer aan heeft voor haar vervolgstudie zorgde voor demotivatie. Ze gaf aan graag de economische kant op te willen, maar ze had nu geen economie. “Wat als je nu kan stoppen met de exacte vakken en economie kan gaan inhalen en volgen?”. De leerling keek direct anders uit haar ogen en ging rechtop zitten. “Als dat kan, wil ik dat echt. Ik wil er alles aan doen om mijn diploma dan te halen. Dan heb ik ook echt iets aan mijn diploma, met de vakken die ik nu heb niet”. We zijn het gaan uitzoeken en we hebben de gok genomen. Ze is in november overgestapt, heeft 1,5 jaar lesstof ingehaald van 2 nieuwe vakken. De keuze was tussen gedemotiveerd het jaar uitzitten en dan waarschijnlijk zakken of een grote stap te nemen om weer de motivatie terug te kunnen vinden om te werken. Natuurlijk was het spannend of ze alles op tijd kon inhalen en bijwerken. Maar ze heeft het gedaan en is geslaagd!

Voor beide leerlingen was het heel moeilijk om toe te geven dat ze “verkeerd” hadden gekozen. Ze weten het zelf meestal al een hele tijd, maar het hardop zeggen duurt even. De volgende stap is het aan hun omgeving te vertellen (vrienden en ouders). Leerlingen hebben vaak het gevoel te falen en hun ouders teleur te stellen. Om die reden willen ze doorzetten en niet opgeven, ten koste van zichzelf. Ze merken op den duur dat ze steeds vermoeider worden, chagrijnig zijn, alleen maar aan schoolwerk zitten en toch (te) lage cijfers blijven halen. De demotivatie slaat toe. Het is soms makkelijker om geen verwachtingen meer te scheppen. Om die reden stoppen sommige leerlingen met leren en het maken van huiswerk. Het lijkt alsof ze niks willen doen, maar het kan een schreeuw om hulp zijn: “het lukt mij niet meer”. Een open gesprek hierover kan deze leerlingen ontzettend helpen.

Om leerlingen gemotiveerd te houden voor school is naast mooie cijfers halen ook ‘een doel hebben’ prettig. Dan weet de leerling waar hij het voor doet. Een doel hebben is voor een kind ontzettend belangrijk. Voor de een is het einddoel “mijn schooljaar halen” en voor de ander een grote droom die nu nog onbereikbaar lijkt. Het gaat erom dat het kind zijn einddoel zelf bedenkt en daarna de weg erheen zelf invult. Dan is het echt iets van de leerling zelf.

De volgende werkwijze kan helpend zijn om samen met de leerling onderstaande vragen te beantwoorden en op te schrijven.
Teken een weg met aan het eind een bord met het einddoel (antwoord op vraag 1). Op de weg erheen borden (tussenstops) met tussendoelen (antwoorden op vraag 2 t/m 6).

  1. Wat wil ik later? (beroep/droom/wereldreis)
  2. Wat is er nodig om zover te komen? (opleiding/plan/werk)
  3. Wat is er nodig om die opleiding te kunnen gaan doen? (diploma/stage/bijbaan/portfolio)
  4. Wat is er nodig om mijn diploma te halen? (examens halen)
  5. Wat is er nodig om mijn examens te halen? (huiswerk maken, leren, plannen, vragen stellen)
  6. Wat is er nodig om mijn huiswerk te maken, leren, plannen, vragen te gaan stellen? (plan van aanpak maken voor korte termijn! Eerst voor 1 week, dan voor 2 weken enz. En ook alvast aan de slag met het zoeken van informatie over het einddoel en de opleiding)